Konya Ev Yemekleri

Çok zengin bir yemek kültürüne sahip olan Konya’da yüzlerce çeşit yemek yapılmaktadır. Coğrafyasının büyüklüğü bu zenginlikte önemli rol oynamaktadır. Ana maddesi un, bulgur-pilav ve et olan yemekler ev yemeklerinin ana omurgasını teşkil etmektedir. Günümüzde bir kısmı artık restoranlarda da yapılan Konya ev yemeklerinden en çok bilinen ve yapılanlardan bazıları şunlardır: 

Etli Topalak Köftesi

Konya’da maharetle ellerle yapılan, il genelinde bilinen ve sıkça tüketilen ev yemeklerindendir. Yerine göre, topalak çorbası, topalak yemeği de denilir. 

Hazırlanışı: Nohut haşlanır. Kıyma (kuzu-dana), köftelik ince bulgur (düğü), çok ince kıyılmış soğan,  ince doğranmış maydanoz, yumurta akı, kırmızı biber ve karabiberden oluşan malzeme iyice yoğurulduktan sonra yarım saat dinlendirilir. Hazırlanan bu karışımdan (avuç içinde) fındık büyüklüğünde yuvarlak köfteler yapılır. Tereyağında un kavrulur, salça ilave edildikten sora  et suyu eklenerek kaynatılır. Fokur fokur kaynadığında hazırlanan köfteler ve haşlanmış nohut katılarak kararında su kalıncaya kadar pişirilir. Üzerine nane serpilerek servis edilir.^[174] Köylerde av hayvanlarının eti ile de yapılmaktadır. Etler ince ince doğranıp havanda doğrandıktan sonra bulgur ile karıştırılmaktadır.^[175]

Ekmeklerin üzerine dökülerek, sarmısaklı yoğurtla çevrildiğinde ‘Şam Tiridi’ adını alır.^[176] Bazı yerlerde içine nohut büyüklüğünde haşlanmış et de katılmaktadır. 

Malzeme: 250 gr yağsız koyun kıyması, 1 su bardağı köftelik bulgur (düğü), 1 yumurta, 2 yemek kaşığı tereyağı, 1 yemek kaşığı domates salçası, 1 yemek kaşığı un, 1 su bardağı haşlanmış nohut, 4 su bardağı et suyu, tuz, karabiber, kırmızıbiber. 

Herise-Keşkek

Mevlâna’nın eserlerinde adı geçen bir yemektir. Türkiye Selçuklularından günümüze uzanan bir tarihe sahiptir. Küçük farklılıklarla Anadolu’nun her tarafında bu yemeğe rastlamak mümkündür. Günümüzde eskisi kadar tüketilmemektedir. Buğday (tercihe göre artı olarak nohut) akşamdan yıkanıp ıslatılır. Tencerenin altına kemikli koyun eti (boyun veya tavuk eti), üzerine dövme (buğday) konularak su ve tuz eklenip kısık ateşte pişirilir. Et yumuşayınca tencereden alınarak soğutmadan didiklenir ve yeniden tencereye konulur. Tavada yağla soğan kavurulur, baharatlar eklenir ve kaynamakta olan keşkeke katılır. Buğday iyice pişince tahta kaşıkla karıştırılıp boza kıvamına gelinceye kadar ezilir. Piştikten sonra yayvan bir tabağa konulur. Tereyağı (bir miktar kuyruk yağı ile birlikte) kızdırılıp keşkekin üzerine gezdirilir, kimyon serpilip servis edilir. 

Malzeme (4 kişiden fazla) : 1 kuzu gerdanı veya tavuk, 2 bardak dövme, yarım su bardağı nohut, 10 su bardağı su, 2-3 baş soğan, 4-5 yemek kaşığı tereyağı, 1 yemek kaşığı kuyruk yağı, tuz, kırmızıbiber, karabiber, kimyon. 

Patlıcanlı Bayıldan

Konya yemek kültüründe ‘Komşu Kaldırmaları’nın en önemli yemeklerindendir. 

Hazırlanışı: Kuşbaşı et 20-30 dakika kadar haşlanır. Kıyılmış soğan yağda kızartılarak ete ilave edilir ve etler yumuşayıncaya kadar pişirilir. Yuvarlak doğranan patlıcanlar yağda kızartılır. Etler tepsinin ortasına konulduktan sonra etrafına kızartılan patlıcanlar dizilir. Üzerine, kabukları soyulan domates doğrandıktan sonra et suyu ilave edilip (tuz atılır) kapağı kapatılarak çok hafif ateşte 15-20 dakika kadar pişirilir. Söğürülmüş yeşil biberle birlikte tepsiyle sofraya konulur.^[177]

Malzeme: 250 gr kuşbaşı koyun eti, 5 su bardağı su, 1 baş soğan, 1 yemek kaşığı salça, yarım kilogram patlıcan, 2 domates, 6 kıl biber, tereyağı, tuz.

Konya Zülbiyesi

Konya mutfağının bilinen yemeklerindendir. Türk Patent Enstitüsü’nden ‘Konya Zülbiyesi’ ismi ile ‘Coğrafi İşaret’ tescili almıştır. 

Hazırlanışı: Kuşbaşı et (kaburga-ön kol karışımı) biraz haşlanır ve tencerenin dibine yerleştirilir. Başka bir kapta küçük soğanlar (arpacık) yağda kavrulur, karabiber ve salça eklenir (salçanın pişme süresince ocakta tutulur). Soğanlar, daha önce biraz haşlanıp tencerenin dibine yerleştirilen etin üzerine konulur.  Haşlanan etin suyu ilave edilir, tuz katılarak etler yumuşayıncaya kadar pişirilir. Bazen yemeğe haşlanmış nohut da eklenmektedir. 

Malzeme: 500 gr kuşbaşı kuzu eti (kaburga-ön kol), 500 gr arpacık soğan, Tereyağı, 1 yemek kaşığı salça, tuz, karabiber, 1 su bardağı haşlanmış nohut. 

Patlıcanlı Musakka

Türkiye genelinde bilinen ve sıkça yapılan bir yemektir. Konya usulü (geleneksel) musakka diğer birçok yöreden farklı olarak kıymadan değil kuşbaşı etten yapılır.

 
Hazırlanışı: Patlıcanlar alaca soyulur, yuvarlak doğranır ve acısının alınması için tuzlu suda bir süre bekletilir. Et tencereye konulur, suyunu çekince yağ ve soğan ilave edilerek kavrulur. Salça eklenerek çevrilir. Tuzunun gitmesi için patlıcanlar bol suda yıkanıp etin üzerine yerleştirilir. Kabuğu soyulduktan sonra doğranan domates ile doğranmış biber katılıp karıştırılır. Su ilave edilir. Kırmızı biber ve tuz atıldıktan sonra kapağı kapatılır, çok hafif ateşte yarım saat kadar pişirilir.

 Malzeme: Yarım kilogram Konya patlıcanı, 250 gr koyun kuşbaşısı, 4 su bardağı su, 2 baş soğan, 1yemek kaşığı domates salçası, 2 kabuğu soyulmuş domates, 2 kıl biber, tereyağı, kırmızıbiber, tuz.

Ekşili Kabak

Günümüzde fazlaca yapılmamasına rağmen Konya’nın bilinen yemeklerindendir. 

Hazırlanışı: Küçük parçalara bölünmüş koyun veya kuzu kemikli eti (eğe-kaburga kemiği) yumuşayıncaya kadar kavrulduktan sonra tereyağı katılır. Yemeklik doğranmış soğan ve yemeklik doğranmış yeşil biber eklenerek kavrulma işlemi bir süre daha devam ettirilir. Önce doğranmış domates bir süre sonra salça ilave edilip karıştırılır. Bir miktar daha kavurduktan sonra haşlanmış nohut, üçgen doğranmış kabaklar, ikiye bölünmüş bir adet sarımsak,  ekşisini vermesi için üzüm koruğu suyu veya limon suyu ilave edilerek kısık ateşte  yarım saat civarında pişirilir. İsteğe bağlı olarak mor reyhan, kadife, nane ve maydanoz (bir veya birden fazla olabilir) eklenebilmektedir. Bir gün bekletildikten sonra tüketilmesi hâlinde daha lezzetli olmaktadır. Bu yemek Konya davetlerinde Ekşili Bamya Çorbası yerine sindirimi kolaylaştırıcı özelliği nedeni ile arada (yemek sıralamasında ortada) verilmektedir. 

Malzeme: 250 gr kuzu veya koyun eğe kemikli eti (parçalar hâlinde doğranmış), yarım su bardağı nohut, 1 baş soğan, 2 adet su kabağı, yarım çay bardağı üzüm koruğu veya limon suyu, 1 yemek kaşığı domates salçası, 1 yemek kaşığı tereyağı, 1 adet domates, 1 adet biber, yarım tutam kıyılmış kadife yaprağı, yarım tutam kıyılmış reyhan yaprağı, yarım demet kıyılmış domates, yarım demet kıyılmış nane (yoksa kuru nane), bir baş sarımsak, tuz. 

Konya Mantısı

İsmi Kayseri ile özdeşleşen mantı Konya’da farklı şekilde hazırlanmaktadır.

Hazırlanışı: İçine miktarınca yumurta ve tuz konulan un, su katılarak sert bir hamur elde edilir. Beze hâline getirilerek ıslak bez altında 30 dakika kadar bekletilir. Oklava ile bıçak sırtı kalınlığında (3mm) açılır. Bıçak ile 3 cm boyutlarında (kare) kesilir ortasına iç konularak üçgen şeklinde kapatılır. Kaynar suda (bir tatlı kaşığı zeytin yağı katılmış) hamur pişinceye kadar haşlanır. Süzdürülerek tepsiye (tabak) alınır. Üzerine sarmısaklı yoğurt konulduktan sora yüzüne kıkırdaklar ve kızdırılmış yağ gezdirilir. Nane veya kırmızı biber serpilerek servis edilir. Konya Mantısı’nın içinde (iç malzemesi) koyun kıyması, ince kıyılmış kuru soğan, çok ince doğranmış maydanoz ve tuz bulunur.^[178] 

Malzeme: İç için: 1 su bardağı koyun kıyması, 1 küçük baş soğan-çok ince doğranmış, 1 yemek kaşığı çok ince doğranmış maydanoz, karabiber, tuz. Hamur için: 1.5 su bardağı un, 1 yumurta, az su, tuz. Haşlamak için:  6 su bardağı su, zeytinyağı, tuz. Sos için: 1 su bardağı sarmısaklı yoğurt. Ve ayrıca üzerine gezdirmek için 2 yemek kaşığı tereyağı, nane, kırmızıbiber, bir miktar kıkırdak. 

Kuru Kayısı-Erik Yahnisi

Konya mutfağının kadim yemeklerindendir. Kuru Kayısı veya Kuru Erik ile yapılan (evde hangisi varsa) iki ayrı şekli bulunmaktadır. Her ikisinin hazırlanış şekli benzerdir. 

Hazırlanışı: Kuru Kayısılar veya Kuru Erikler sıcak suda hafif yumuşayıncaya kadar bekletilir. İçlerindeki çekirdekler çıkarılır. Et olarak yağlı koyun kaburga-eğe kemiği kullanılır. Kemikli et parçalara bölündükten sonra tereyağında bir süre kavrulur, ardından üzerine su ilave edilerek haşlanır. Tuz atılır. Kayısı ve erikler etin üzerine konularak bir süre daha pişirilir. Kayısılar yumuşadığında şeker (eskiden pekmez) katılır. Bir süre daha (10 dakika) pişirildikten sonra ocaktan alınır. 10-15 dakika kadar dinlendirildiğinde yemek servise hazır hâle gelmiş olur.

Malzeme: 1 kg kuşbaşı, 1 kg kuru kayısı veya 1 kg kuru erik, 2 yemek kaşığı tereyağı, 1 su bardağı şeker veya pekmez, 2 su bardağı su. 

Çullama Köftesi

Bazı farklılıklarla komşu illerde de yapılmaktadır. 

Hazırlanışı: Kıyma, rendelenmiş soğan, çok ince doğranmış maydanoz, pirinç (yarı haşlanmış), tuz ve karabiber iyice karıştırılarak yoğrulur. Yumurta büyüklüğünde yassı köfteler yapılır. Tencerede kaynatılan suya konularak haşlanır.  Diğer yandan bir kapta yumurta ile un çırpılıp boza kıvamına (sos) getirilir. Haşlanan köfteler bu sosa batırılarak kızgın tereyağında kızartılır. Tabakta, yanına isteğe bağlı dilimlenmiş domates, soğan ve maydanoz konularak servis edilir. 

Malzeme: Yarım kilogram koyun kıyması, 1 su bardağı pirinç, 1 baş soğan, yarım demet maydanoz sosu için yarım bardak un ve 1 yumurta, tuz, karabiber, tereyağı, servis edilirken yanına konulmak üzere  1 adet domates, 1 baş kuru soğan, yarım demet maydanoz. 

Etli (tatlı) Kabak

Konya’ya ait olan özgün bir yemek türüdür. Yakın zamana kadar evlerde sıkça yapılmaktaydı.

Hazırlanışı: İç olarak, kıyma, bulgur-pirinç (yıkanmış), ince kıyılmış soğan, küp doğranmış domates ve baharatlar (pul biber-kara biber-kekik, toz karanfil, reyhan)  kullanılır. Tereyağında soğan hafif pembeleşinceye kadar kavrulur, salça eklenip kokusu alınıncaya kadar kavurma işlemine devam edilip sonra et katılır. Et yumuşamaya yüz tutunca bulgur-pirinç, domates ve baharatlar eklenir. Karıştırılır,  bulgur da hafif yumuşayınca ocaktan alınır ve 10 dakika kadar dinlendirilir. Asma kabağı (su kabağı) soyulduktan sonra sap tarafı karpuz keser gibi kapak olacak şekilde dairesel kesilir. Kabağın içerisindeki çekirdekler ve lifler el marifeti ile çıkarılır. Hazırlanan iç kabağın içine doldurulur. Kesilen kapak üzerine örtülerek kürdan ile tutturulur. Eskiden kabak evlerdeki ekmek pişirilen tandırlarda odunlar yakılıp kor hâline getirildikten sonra külün içine konulup pişirilirdi. Kuzine sobaların yaygınlaştığı dönemde ise sobanın haznesine (harlı ateş olmamak kaydı ile) konulmaktaydı. Farklı şekilde tencerede su içerisinde de pişirilebilmektedir. Bu durumda, kabak dar bir tencerenin içine konulur. Tencereye, kabağın yarısına gelecek kadar su (2 yemek kaşığı şeker karıştırılarak) doldurulur. Su kaynamaya başlayıncaya kadar orta ateşte, kaynayınca hafif ateşte 1 saat pişirilir. Kabağın kapağı kaldırılarak şekerin yarısı içine boşaltılır, kapak yeniden kapatılır. Şekerin diğer yarısı üzerine dökülür. Şekerin olmadığı dönemlerde pekmez kullanılmaktaydı. Hiç şeker kullanılmadan da hazırlanabilmektedir. Pekmez veya şeker miktarı kabağın tat durumuna göre belirlenmektedir. Bir 30 dakika kadar daha çok hafif ateşte pişirilir. Tencereden bütün olarak geniş tepsiye çıkarılan kabak (kabuklar sıyrılıp) sıcak şekilde ortaya konulup ikram edilir.^[179]

Malzeme: 1 asma kabağı (yarım kilogram), 125 gr kıyma (koyun döşü), yarım su bardağı pirinç-bulgur, 1 su bardağı şeker,(+üstüne serpmek için 2 yemek kaşığı şeker), 1 çay kaşığı tarçın, 1 çay kaşığı toz karanfil, 1 çay kaşığı kekik, tuz, su. 

İlgili Madde Konya Mutfağı İlgili Madde Konya Yemekleri İlgili Madde Konya Davet Yemekleri İlgili Madde Konya Et Yemekleri İlgili Madde Konya Çorbaları İlgili Madde Soğuklar-Börekler İlgili Madde Tatlılar ve İçecekler