Konya Davet Yemekleri

Konya davet yemekleri

Konya’da davet yemekleri bin yıllık bir geçmişin birikimini yansıtmaktadır. Davet yemekleri davetli sayısına göre farklılık gösterir. Bir genelleme yapıldığında üç büyük davet yemek çeşidinin bulunduğu görülmektedir. Bunlar Aşçı Takımı, Kara Yemek Takımı ve Çebiç  Asma Daveti’dir. 

Aşçı Takımı bin kişi ve üzeri davetliler için yapılan davet türüdür. Bu davette sırayla Toyga Çorbası, Bütümetli Pilav (etli pilav), İrmik Helvası, Bamya Çorbası, Pilav, Zerde ve Hoşaf (üzüm-kişniş) ikram edilir. 

Kara Yemek Takımı ise yüz kişiden az (seçkin) konuklara verilen davet türünü ifade etmektedir. Bu davette yemekler mevsimsel değişiklik (yaz-kış) göstermektedir. Yazın Tutmaç veya Pirinç Çorbası, Bütümetli Patlıcan, Su Böreği, Baklava veya Kaygana, Ekşili Bamya Çorbası, Etli Dolma Çeşitleri, Sütlaç, Karnıyarık, Pilav ve Hoşaf (üzüm-kayısı) ikram edilirken kışın sofraya Toyga (yoğurt) Çorbası, Bütümetli Patates, Su Böreği, Baklava veya Tel Kadayıfı, Ekşili Bamya Çorbası, Etli Kurutma Dolma Çeşitleri, Ak Fasulye, Erişte veya Pirinç Pilavı, Hoşaf (kayısı-üzüm) getirilmektedir. 

Çebiç Asma Daveti

Çebiç Asma Daveti ise Konya’ya has çok özel bir davet türüdür.  Bu davet, bir öğünlük değil bir günlük bir davettir. Sabahtan çağrılan davetliler gün boyunca misafir edilirler. Misafirlere sabah kahvaltısında zengin bir mevsimsel kahvaltılık sofrası hazırlanır (süt ürünleri, sebze ve meyveler, içecekler, bal, pekmez, reçel vb). Kahvaltının diğer kahvaltılardan farkı, kesilen çebicin (bir yaşını doldurmamış oğlak veya kuzu-Eylül ayına varmış kuzu en ideali) ciğerinin yaprak gibi incecik kesilerek mangalda (ızgara) pişirilip davetlilere ikram edilmesidir. Taze sağılmış süt ise kahvaltıda içecek olarak sunulmaktadır. Kahvaltıdan sonra sindirimin rahat olması için misafirler yürüyüşe (Meram Bağları, Tavus Baba civarları)  çıkarılır.  Dönüşte ise çebiç (tandırda pişirilen kuzu-oğlak) yenilir. Çebiç sofrasında ayrıca Yoğurt Çorbası, çebiç suyundan yapılmış Bulgur Pilavı, Su Böreği, Bamya Çorbası, Yaprak Sarması, Pirinç Pilavı, Höşmerim veya Baklava ile Hoşaf bulunur. Aralarda sofraya Tas Yoğurdu, Salata, Turşu, Ayran ve Şerbet de konulur. Yemekten sonra bir süre uzanarak dinlenen misafirler ikindi vakti komşulardan biri tarafından kaldırılarak (komşu kaldırması geleneği) kendi evlerine götürülür. İkindi yemeğini komşuda yiyen misafirler yeniden davetli oldukları eve gelirler ve akşama doğru bağ ve bahçe ürünleri ile doldurulmuş (mevsimsel olarak değişiklik gösterir)  bir sepet ile kendi evlerine uğurlanırlar. Komşu Kaldırması geleneği, Konya’da komşuluk ilişkilerinin ne kadar sıkı ve sıcak olduğunu göstermesi açısından önemlidir. Bununla,  komşular arası birlik-beraberlik pekişmekte,  bir davetin yükünün komşular tarafından paylaşılması sağlanmaktadır. Komşu Kaldırmas,ı Çebiç Asma Daveti dışında da sürdürülen güzel bir gelenektir. Düğün, cenaze ve benzeri özel durumlarda gelen konuklar komşular tarafından paylaştırılarak misafir edilmekte, misafirlere ev sahibinin imkânları ölçüsünde ikramlar yapılmaktadır.^[155]

ÇEBİÇ

Bir yaşını doldurmamış oğlak veya kuzu tercih edilir.  Başı ayrılmadan derisi yüzülen kuzunun iç organları çıkartılır. Tandırda sulanmaması için yıkanmaz. Yıkandıysa temiz bir bez ile kurutulur. Ayıklanmış 10-15 kadar soğan, 1-2 baş sarımsak, yürek ve böbrekler karnına koyulur. Kuzu veya oğlağın dış ve iç kısmına, süzme yoğurt-salça-çok ince kıyılmış soğan-dövülmüş sarımsak-bir miktar tuz ile hazırlanan karışım sürülür. Bu aşamadan sonra bir tepsi içerisinde 2-3 saat kadar dinlendirilir.  Kafası ayakları arasına yerleştirilir. Telle birbirine bağlanan ayakları arasından demir bir şiş geçirilir. Pişerken düşmemesi için belinden bir tel ile bağlanır.  Bu şekliyle tandıra asılarak ağızda dağılacak kıvama gelinceye kadar pişirilir (eskiden evler bahçeliydi ve her evde tandır bulunmaktaydı). Çebiç kadim Konya kültürünün kökü çok eskilere dayanan yemeklerindendir. Değişen dünya şartları, müstakil evlerden apartman veya sitelere geçiş çebiç asma davetini (nadirattan yapılmakla birlikte)  unutturmuştur. Evlerin bahçelerindeki tandırlar yerini ticari amaçla inşa olunan fırınlara bırakmıştır.  Günümüzde kuzu-oğlak furun (fırın) kebabı yapılan fırınlara götürülüp pişirildikten sonra (veya sipariş edilerek) eve getirilerek ikram edilmektedir. Bu ikram şeklinde ‘çebiç asma daveti’nin çebiç eti ile birlikte sofraya konulan diğer geleneksel yemeklerin çoğunun bulundurulması, kadim kültürün günümüz uzantıları olarak değerlendirilebilir. 

Aşçı Takımı Davet Yemeği

Aşçı Takımı davet yemeği geleneği;  günümüzde düğün davetlerinde, özel günlerde, işyeri açılışlarında, toplu iftar sofralarında hâlen aynı şekilde, sıklıkla ve içtenlikle sürdürülen bir gelenektir. Kara Yemek Takımı ve Çebiç Asma geleneği ise değişen dünya şartları karşısında sürdürülebilirliğini kaybetmiştir.  Ancak az da olsa hâlâ bu geleneği sürdürenler bulunmaktadır. Konyalılar kendilerine özgü yemeklerini doğum, sünnet, yaş günü, nişan, kına gecesi, çetnevir, düğün, kabul günleri, sıra gezmeleri, asker uğurlama, mübarek gün ve geceler, şivlilik, sahur, iftar, bayramlarda muhataplarına ikram etmekte ve kadim mutfak geleneklerini sürdürmektedirler. Bunlardan çetnevir ve şivlilik sadece Konya’ya ait geleneklerdendir. Her iki gelenek günümüzde de sürdürülmektedir. Kuru yemiş ikramı anlamına gelen Çetnevir bir tür eğlence ikramıdır. Konya’da düğünden bir gün önce (bazen birkaç gün önce) kız evinde ‘kına gecesi’ düzenlenirken, oğlan evinde çetnevir düzenlenmektedir. Evlenecek kişinin arkadaşlarının (genelde yaşdaş) katıldığı etkinlikte çeşitli geleneksel oyunlar tertip edilmekte ve haşhaşlı bulgur aşı ile birlikte kuruyemiş ikramında bulunulmaktadır. Zaman zaman yemek ve meyve ikramında bulunulduğu da olmaktadır. Askere gidecek olan gençler için de benzer şekilde ‘Asker Çetneviri’ yapılmaktadır. Konya’da Recep ayının ilk Perşembe sabahı şivlilik adıyla üç ayları karşılama etkinliği düzenlenmektedir. Akşamında çocuklar fener alayları düzenleyip eğlenmekte, hanımlar bişi-pişi hazırlayıp komşulara dağıtmaktadır. Sabahında ise dökülen lokmalar ve yapılan tatlılar konu komşu herkese ikram edilmekte, çocuklar ellerinde torbalarla tıpkı dinî bayramlarda olduğu gibi şeker, büsküvi, çikolata ve harçlık toplamaktadır. Bunların dışında Konya yemek kültürüne eklenecek olan bir etkinlik ise Arabaşı davetidir. Akşam yemeğinden sonra gecenin ilerleyen saatlerinde yenilen Arabaşı çorbası Konya ile birlikte Orta Anadolu’da birçok ilde benzer şekilde yapılmaktadır. Eskiden Arabaşı davetinde çorbadan sonra misafirlere peşmani veya kenevir helvası ikram edildiği bilinmektedir. 

©

Telif: KBB Basın

Konya Gastrofest

Cumhuriyet Döneminde teknolojideki gelişmelerin uzakları yakın etmesinden kaynaklı imkânlarla birlikte Konya mutfağı zenginliğine zenginlik katmıştır. Konya Büyükşehir Belediyesi’nin 2021 yılında başlatmış olduğu ‘Konya Gastrofest’te (Konya Yemek Festivali) ‘Konya’da Yemek Bir Medeniyettir’ sloganı bu zenginliği en güzel şekilde anlatmaktadır. Konya mutfağını işleyen ilk eser Selçuk Es tarafından 1965 yılında çıkarılan ‘Konya Yemekleri’ isimli kitaptır.^[156] Daha sonraki çalışma Nevin Halıcı tarafından 1979 yılında yapılmıştır. Nevin Halıcı ‘Geleneksel Konya Yemekleri’ isimli  eserinden sonra bu alana yoğunlaşmış sonraki senelerde bu alanda yeni kitaplar çıkarmıştır.^[157]

Konya’da geleneksel ev davetlerinde geçmişten günümüze değişmeyen bir usul söz konusudur. Modern yaşam ile birlikte eskisi kadar yaygın olmamakla birlikte köklü Konya aileleri bu geleneği yaşatmaktadır. Yemeğe çorba (mevsimine göre değişir/Toyga, Tutmaç, Ovmaç, Terhun, Tandır, Mercimek, Şehriye, Tavuk) ile başlanmaktadır. Sonrasında ana yemek olarak ortaya ‘bütümet’ konulmaktadır. Konya’da ‘orta’ da denilen bütümetin altında kış mevsiminde kişnişli-nohutlu pilav, yaz mevsiminde kızartılıp dizilmiş patlıcan veya patates yer almaktadır. Sofraya daha sonra su böreği getirilmektedir. Hemen ardından sıra tatlılara (Kulaklı baklava-Bülbül Yuvası-Revani) gelmektedir. Yemek,  ekşili bamya çorbası  (veya ekşili kabak yemeği) ile devam ettirilmekte, lahana sarması, etli yaprak sarması-yanında tas yoğurt, dolma (patlıcan, biber, kabak, domates-bazen dolma yerine sebze yemekleri)  ve pilav (Sözkesen denilmekte-etsiz olmaktadır) ile nihayetlendirilmektedir. Misafirlere daha sonra kuruyemiş, meyve, kahve, çay ve benzeri yiyecek ve içecekler ikram edilmektedir.^[158]

©

Telif: KBB Basın

Konya Düğün Daveti

Konya düğün organizasyonu (davet-yemek-sunum) başka hiçbir ilde bulunmayan bir disiplin ve menü çeşitliliğine sahiptir. On kişinin etrafında oturacağı yuvarlak sofraya (masa) yemekler sırayla ve tam bir disiplin içerisinde getirilmektedir.  Yoğunluğa bağlı olarak bazen misafirler masaların etrafında sıra kendilerine gelinceye kadar (şikayet etmeden) bekleyebilmektedir.  Eskiden mahallelerde uygun alanlarda (sokak-cadde) verilen yemeklere davetli davetsiz herkes katılabilirken günümüzde düğünlerin salonlara alınması nedeni ile genelde davetliler katılmaktadır.  Ancak günümüzde de davetli-davetsiz ayrımı yapılmamaktadır. Düğünden bir gece önce uzaktan gelen davetlilere, hizmet edeceklere ve yakın dostlara tirit (soğan ve sumak katkılı etli pilav) ikram edilmektedir (günümüzde fazlaca yapılmıyor). Yemek dağıtımından önce mutlaka (hoca getirilerek) ‘kazan açma duası’ yapılmaktadır. Düğünlerde yemekler sıra ile gelmektedir. Eski düğün pilavlarında sıralama dövmeden yapılan Toyga Çorbası, Pirinç Pilavı (Bazen Bulgur Pilavı-köylerde ekseri Bulgur) üzerine bütün koyun eti (bütümet-hayvanın kürek kemiği ile ön kol arasındaki 5 kg kadar bütün et), İrmik Helvası, Bamya Çorbası, Zerde, Etsiz Pilav (ikinci pilav etsiz olurdu ancak özel durumlarda, özel gruplara-özel misafirlere denizaltı-tantelbahir /altında et üstünde pilav) ile Hoşaf veya Komposto şeklindeydi. Günümüzde de sıralama aynıdır. Ancak dövme ile yapılan Toyga Çorbasının  yerini pirinçten yapılan Yoğurt Çorbası almıştır. (İsmini kelimenin başındaki Toy’dan almıştır, düğün, toplantı, kurul anlamına gelir. Kadim bir Türk çorbasıdır. Buradaki anlamı Düğün Çorbası’dır)  Bütümet ise yerini (yekpare pişirilen koyun eti) dana kuşbaşına bırakmıştır. Eskiden ikinci pilav sofraya etsiz getirilirken günümüzde çoğunlukla etli getirilmektedir. İkinci pilavın sofraya konulmasının amacı henüz doymamış olanların doymasını sağlamaktır. Hoşaf-kompostonun yerini ise hazır meyve suyu almış durumdadır. Yemek, sofradaki (her sofra ayrı ayrı) bir hoca efendinin, yaşlının veya küçük çocuğun duası ile sonlanmaktadır. Duadan sonra birer lokma almak âdettendir.^[159] Duadan sonra ifade edilen ‘kırk lokma veya kırık lokma yenilmeli’ şeklindeki latife aslında tabakta yemek artığının kalmaması amacı ile söylenen veya uygulanan bir âdettir. İnanç ekseninde değerlendirildiğinde peygamber efendimizin tavsiyesi olduğundan ‘sünnetleme’ olarak da değerlendirilebilir. Geleneksel düğün sofralarında (10 kişilik sofra-masa) çorba, bamya ve pilav ortaya tek kapta getirilirken irmik helvası, zerde ve komposto 3-4 kapta ikram edilmektedir. Günümüzde tüm yemeklerin ayrı kaplarda getirildiği (özellikle Kovid-19  pandemisinden sonra-2019 sonrası) düğünler de yapılmaktadır. Herkes doyuncaya kadar sofraya pilav (ikinci pilav sırasında) getirmek âdettendir.  Yemeklerin sofraya geç getirilmesi hâlinde davetlilerin kaşıklarla masaya (sofraya) vurarak görevlileri ikaz etmesi eski bir gelenek  olup günümüzde de kısmen devam etmektedir. Geleneksel düğün pilavları sabah saat 08.00 sularında başlayıp saat 10.00-11.00 arası (veya en geç 12.00) sonlanmaktaydı. Düğünlerin mahalleler (sokak-cadde) yerine salonlara taşınması sonrasında artık düğün yemekleri günün değişik saatlerinde verilebilmektedir. Düğün yemeği oğlanın ailesi tarafından verilmektedir. Eskiden düğün yemeği akraba, komşu ve kız tarafı misafirlerinden 10-15 sofralık topluluğa (100-200 kişi) verilmekteydi. Günümüzde 500-3000 arası davetlinin bulunduğu düğünler normal düğünlerden kabul edilmektedir. Hâli-vakti yerinde aileler işi  abartıp 10-50 bin davetliye düğün yemeği ikram edebilmektedir. Eşi ve benzeri başka bir yerde bulunmayan Konya Düğün Pilavına (yemeği) Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan coğrafi işaret tescili alınmıştır. 

İlgili Madde Konya Mutfağı İlgili Madde Konya Et Yemekleri İlgili Madde Konya Ev Yemekleri İlgili Madde Konya Yemekleri İlgili Madde Soğuklar-Börekler İlgili Madde Tatlılar ve İçecekler