Tarım ve Turizm Şehri Konya

Tarım ve Turizm Şehri Konya

Konya, coğrafyasından kaynaklı sebeplerle yüzyıllardan bu yana hep bir tarım şehri olarak bilinegelmiştir. Okul kitaplarında Konya’dan ‘Türkiye’nin tahıl ambarı’ olarak bahsedilmektedir.  Cumhuriyet döneminde (teknolojik gelişmelerin de etkisi ile) tarımda makineleşmenin başlaması ve modern sulama sistemlerinin devreye alınması ile birlikte tarımsal üretim artmıştır. XX’nci yüzyılın ikinci yarısından itibaren Konya’da tarım ve gıda sanayî gelişmeye başlamıştır. Konya Türkiye’nin tahıl ambarı olduğu gibi tarım makinelerinin üretim merkezi de olmuştur.  Milenyumla birlikte (2000) sanayinin diğer sektörlerinde de (Tarım-gıda dışı) hızlı gelişmeler yaşanmıştır. Konya 2000’li yıllarla birlikte sanayi kenti olma yolunda büyük ilerlemeler kaydetmiştir. İl merkezi ve ilçelerinde çok sayıda Organize Sanayi Bölgesi kurulmuş, özel sanayi bölgeleri oluşmuş, üretim çeşitlenmiştir.  Konya sanayiinde otomobil yan sanayii ve makine sanayînin özel bir yeri bulunmaktadır. 1976’da TÜMOSAN adı ile kurulan Türkiye Motor ve Traktör Sanayii A.Ş (Traktör Fabrikası) ildeki otomobil yan sanayînin gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.  ASELSAN Konya Silah Sistemleri Fabrikası'nın kurulması (17.12.2020)  ile birlikte il Türkiye’nin önemli savunma sanayî merkezlerinden biri hâline gelmiştir.

İhracat Şehri Konya

Konya, 2024 yılında 3.5 milyar dolar ihracat gerçekleştirmiştir. Son 20 yıl içerisinde Türkiye’nin ihracatı 47 milyar dolardan (2003) 262 milyar dolara (2024), Konya’nın ihracatı 179 milyon dolardan(2003) 3.5 milyar dolara (2024)  yükselmiştir.⁹¹ Türkiye’nin ihracatı bu süre içerisinde 5.5 kat artarken Konya’nın ihracatı 19.5 kat artmıştır. Konya ihracatının Türkiye ihracatı içerisindeki payı bu dönemde 0.38’den yüzde 1.3’e yükselmiştir. Konya’nın dış satımda Türkiye’nin çok üzerinde bir performans göstermesi, sanayi şehri olma yönünde atılmış doğru adımlardan kaynaklanmaktadır. 2002 yılı sonları itibarıyla Türkiye siyasi yapısında meydana gelen değişimler ve işbaşına gelen hükûmetlerin Konya’ya bakış açısının da bu artışta katkısı olmuştur. Konya 2024 yılında 1 milyar 353 milyon dolar ithalat yapmış olup 2.2 milyar dolar civarında dış ticaret fazlası vermiştir. Konya 2024 itibarıyla Türkiye’nin en fazla ihracat yapan 11. ili olmuştur.⁹²

Cumhuriyet döneminde Konya, turizmin de önemli merkezleri arasına girmiştir. 10 bin yılı aşan tarihi, Selçuklu başkentliği, Hazreti Mevlâna ve diğer ilim büyüklerine ev sahipliği yapması, Selçuklu-Osmanlı dönemi eserleri ve doğal güzellikleri ile Konya, ülkemizin önemli turizm merkezleri arasında yer almaktadır.

Konya ulaşımda; batı ile doğu, kuzey ile güneyi birbirine bağlayan kavşak noktası olma özelliğini Cumhuriyet döneminde pekiştirerek devam ettirmiştir.  Şehri komşu illere bağlayan 7 ana yol  bulunmaktadır.  Osmanlının son döneminde hizmete giren demiryolu, havaalanı ve askerî üs Konya’nın dış dünya ile entegre olmasını sağlayan önemli unsurlardır. Konya, Anadolu coğrafyasında dört yönden gelenlerin buluştuğu önemli bir kavşaktır.  Komşu il ve bölgelerin Konya ile irtibatını sağlayan 7 ana yolun tamamı 2002 yılından sonra başlayan ‘duble yol projeleri’ çerçevesinde bölünmüş yol hâline getirilmiştir. Kalite standartları yükseltilen bu yollar Konya’da ticaret ve turizmin gelişmesine çok yönlü katkı sağlamaktadır.

Konya, ülkemizin demiryolu tarihi en eski olan illerindendir. İstanbul’u Afyonkarahisar üzerinden Akdeniz’e bağlayan demiryolu 1896 yılından bu tarafa hizmet vermektedir. Konvansiyonel hatlarla İzmir ile (Ege bölgesi) bağlantı da Afyonkarahisar üzerinden sağlanmaktadır. Doğu ve güney ile demiryolu bağlantısı ise Karaman-Ereğli hattı üzerinden yapılmaktadır. Türkiye’de Ankara – Eskişehir hattından sonra hizmete açılan ikinci Hızlı Tren Hattı Ankara-Konya Hızlı Tren Hattıdır. Bu hat, iki başkenti yüz yılı bulan bir gecikme ile direkt olarak birbirlerine bağlaması açısından önem arz etmektedir. 23 Ağustos 2011'de hizmete açılan bu hatta 8 Ocak 2022 tarihinde Konya Karaman bölümü de eklenmiştir. Hızlı Tren, Konya ulaşımına yeni bir soluk kazandırmıştır. Hızlı Tren ile birlikte kente dışarıdan gelenlerin sayısı artmış, Konya’dan başkent Ankara ve ülkemizin en büyük şehri İstanbul’a daha hızlı ulaşım sağlanmıştır.

Konya Türkiye’nin havayolu ulaşımı ile erken dönemde tanışan illerindendir. Konya Havaalanı 1944 yılında hizmete açılmıştır.⁹³ Uzun yıllar öncelikli olarak askeri amaçla kullanılan Konya Havaalanında 3.Ana Jet Üs Komutanlığı konuşludur. 3.Ana Jet Üs Komutanlığı Muharip Hava Kuvvetleri ve Hava Füze Savunma Komutanlığına bağlıdır. Üsde çok sayıda ülkenin katıldığı uluslararası hava kuvvetleri tatbikatları yapılmaktadır. Aynı zamanda NATO üssü olarak da kullanılmaktadır. Türkiye'nin tarafsız kaldığı Irak Savaşı sürecinde NATO tarafından getirilen AWACS'lar (Airborne Warning and Control System-Havadan Erken Uyarı ve Kontrol Sistemleri) burada üslenmiştir.  Konya bu yönü ile ülkemizin stratejik öneme sahip askerî merkezlerinden biridir. Sivil uçuşların yapılmasına imkân sağlayacak olan ilk terminal binası 5 Mart 1975’de tamamlanarak hizmete açılmıştır. İlk düzenli sivil uçak seferleri de bu tarihte başlamıştır. Yeni Konya Gazetesi konu ile ilgili haberinde ‘Ve uçağımız iki yolcu ile gelip bir yolcu ile gitti’ manşetini atmıştır.⁹⁴ O tarihli gazetelerde uçak bilet fiyatlarının yüksekliğinden şikayet edildiği görülmektedir. Havaalanında Sivil Terminal Binası 29 Ekim 2000 tarihinde hizmete açılmıştır. Bu terminale 2015 yılında kapasiteyi daha da artıran yeni ve daha büyük bir terminal binası eklenmiştir. Yurtiçi ve yurtdışı hatlarda hizmet veren Konya havaalanından komşu iller de yararlanmaktadır.⁹⁵ Havaalanının, Konya’nın gelişip büyümesinde ve özellikle de yurt dışına açılmasında büyük katkısı olmuştur.

Büyükşehir Konya

Konya, 1987'de çıkarılan 3399 sayılı yasa gereğince "büyükşehir" statüsüne kavuşmuş olup 1989'dan beri belediye hizmetleri bu statüye göre yürütülmektedir.

Belediye teşkilatının kurulduğu 1877’de (batı örnekli belediyecilik) şehir belediye hizmetleri ile tanışmış, özellikle XX’nci yüzyılın ikinci yarısından sonra planlı bir büyüme göstermiştir. Konya düzenli ve planlı belediyeciliğin örnek kentleri arasında gösterilmektedir.

Konya 2000’li yıllarla birlikte daha yüksek bir ivme ile büyümüştür. Günümüzde Konya, Türkiye’nin gelişmiş bir tarım, sanayi, ticaret ve turizm merkezidir.  Şehre,  1990’lardan sonra yeni alt merkezler eklenmiştir. İlk alt merkez, Alâeddin Tepesi’nin batısına inşa edilen ve 1986 yılında hizmete açılan yeni belediye binası civarlarında oluşmuştur. Şehrin üçüncü alt merkezi 1990’lı yıllarda Selçuk Üniversitesi’nin karşısında Bosna-Hersek mahallesinde, dördüncü alt merkezi 2000’li yılların başında Otogar Civarında (Doç. Dr. Halil Ürün Caddesi), beşinci alt merkezi 2010’lu yıllarda Karatay ilçesinin Adliye Sarayı ve Şehir Hastanesi’nin bulunduğu bölgede, altıncı alt merkezi ise 2020’lerde Meram ilçesi sınırlarında Meram Belediyesi ve Meram Kaymakamlığının bulunduğu bölgede şekillenmiştir.

İlde 2023 yılı itibarıyla 3’ü devlet, 2’si özel  (vakıf) olmak üzere toplamda 5 üniversite eğitim vermektedir. Devlet Üniversitelerinden Selçuk Üniversitesi 1975 yılında, (Selçuk Üniversitesi’nin kuruluş yılı 1908 yılında kurulan Hukuk Mektebi  nedeni ile 2023 yılında 1908 olarak değiştirilmiştir)  Necmettin Erbakan Üniversitesi 2010 yılında, Konya Teknik Üniversitesi 2018 yılında, özel (vakıf)  üniversitelerden Konya Ticaret Odası Karatay Üniversitesi 2009 yılında, Gıda ve Tarım Üniversitesi 2013 yılında kurulmuştur. Konya on binlerce öğrencinin eğitim gördüğü bir üniversiteler şehridir.

Konya son yıllarda yapılan yatırımlarla bir sağlık üssü hâline getirilmiştir. Şehir merkezinde üniversitelere bağlı Tıp Fakültesi Hastaneleri (3)  ve Şehir Hastanesi ve devlet hastaneleri ile  özel hastaneler bulunmaktadır. Aynı şekilde ilçelerde de devlet ve özel sektöre ait hastaneler mevcuttur.

Şehir,  ilk kurulduğu yer olan Alâeddin Tepesi’nden başlayarak dairesel büyümüştür. İl merkezinin kuzeybatısına (yaklaşık 20 km) kurulan Selçuk Üniversitesi, şehirdeki büyümeyi bu tarafa kaydırmıştır.  Bu da dairesel büyümenin bir miktar bozulmasına neden olmuştur. 2. Organize Sanayi Bölgesi (tüm ekleri ile), özel sanayi siteleri ve eski sanayi sitelerinin (taşınma) şehrin doğusuna konuşlandırılması aynı şekilde yapılaşmanın bu istikamette de daha hızlı devam etmesine yol açmıştır. Dolayısıyla Konya şehir merkezi,  2000’lerden sonra daha ziyade kuzeybatı ve doğu istikametinde büyümüştür.

Meram’da Hatıp-Gödene bölgesine Selçuklu’da ise Ardıçlı bölgesine devlet eliyle (TOKİ) sosyal konutların inşaa edilmesi yapılaşmayı bu bölgelere de kaydırmıştır. Öte yandan son yıllarda Karaman yolu ve Beyşehir yolu istikametinde de yapılaşmanın başlamasıyla ilde çok yönlü bir genişleme söz konusu olmuştur.

Şehirleşmenin tarımsal nitelikli bölgelere yönelmesi önemli bir tehdit olarak görünmektedir.