Konya'da Orta Çağ

2.2.2- KONYA’DA ORTA ÇAĞ

Konya Ortaçağda dünyada ismi duyulan belli başlı merkezlerden biri durumunda olmuştur. 

2.2.2.1- Ortaçağ ilk dönem (M.S 476-1071)

MS 374-375 yıllarında Orta Asya’dan batıya göceden Hunlar Avrupa’da dengeleri değiştirdi.  Avrupa içinde büyük dalgalanmalara neden olan bu gelişme, daha farklı sıkıntılar da yaşamakta olan Roma İmparatorluğunun bölünmesine neden oldu.  Anadolu, MÖ 395’te Doğu Roma ve Batı Roma adlarıyla ikiye bölünen imparatorluk toprakları içerisinde coğrafik konumu gereği Doğu Roma’nın sınırları içerisinde yer aldı. Batı Roma; devam eden çalkantılara, ekonomik sıkıntılara ve iç çatışmalara dayanamayarak 476’da yıkıldı. Tarihçilerin bir bölümü kavimler göçünü (MS 375), bir bölümü ise Batı Roma’nın yıkılışını Orta Çağın başlangıç tarihi olarak kabul etmektedir. 
Bizans (Doğu Roma) döneminde İconium (Konya), ticari yolların kesiştiği, stratejik öneme sahip bir il konumunda olmuştur.  Surlarla tahkim edilen şehir, Bizans’ın 21 askerî bölgesinden (Thema)  biri olan Thema Anatolica’nın (kolordu) merkezi hâline getirilmiştir. Thema Anatolica, Ankara’nın güneyinde kalan tüm İç Anadolu Bölgesi ile Göller Bölgesi’ni içine alan sınırlara sahip bulunmaktaydı. 

Şükran Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi çerçevesinde yürütülen kazı çalışmalarında bu döneme ait (Roma) kalıntılar ortaya çıkarılmıştır.  Kazıların yapıldığı 16 bin metrekarelik alan Arkeolojik Park Alanı ilan edilmiş ve MS V.yüzyıl ve sonrasına ait tarihî objelere rastlanmıştır. İkonium (Konya) Antik Kenti izlerine rastlanılan kazı çalışmalarında, Roma Dönemine ait hamam yapısı, Roma yolu, kilise kalıntıları  ve mozaik taban döşemeleri tespit edilmiştir. Bu kazı çalışmalarından yola çıkılarak Alâeddin Tepesi ve etrafında şekillenen Konya şehrinin o dönemde ciddi büyüklükte bir kent olduğu söylenebilir. 

Milenyum’un ortalarına doğru Arabistan Yarımadası içlerinden İslam Peygamberi Hazreti Muhammed (SAV) ile başlayan ve kısa sürede tüm cihanı saran hareketlilik kısa bir süre sonra Konya’yı da etkilemeye başlamıştır. 

İslam Devleti

Hazreti Muhammed (SAV)’in kurduğu İslam Devleti’nin Konya’ya ilgisinin VII. asrın ortalarında başladığı görülmektedir. Müslümanların Bizans karşısındaki en büyük zaferlerinden biri olan Yermük Savaşından (MS 636) kısa bir süre sonra İslam Orduları Çukurova’yı fethederek Konya sınırlarına dayanmışlardır.  Emevi İslam Devleti ile Konya’nın ilk teması hususunda Halife Bin Hayat Tarihi’nde şöyle bir ibare bulunmaktadır. “Bekkar Bin Abdullah bana Muhammed Bin Aiz’den, El Velid Bin Müslim’in şöyle dediğini yazdı: 61.yılda (Miladi 680-681) , Malik Bin Abdullah Konya’ya yapılan yaz savaşını idare etti.”  Bu bilgiye dayanarak İslam ordularının I.Yezid döneminde Konya’ya gelmiş olabileceği düşünülmektedir.44

 Bazı kaynaklarda, Emevi İslam Devleti döneminde M.S. 704’de Halife Abd-ül Melik Bin Mervan ve sonrasında M.S. 708’de oğlu Halife I.Velid zamanında islam  ordularının Konya’yı kuşattığı, kısa bir süreliğine de olsa  şehre sahip oldukları geçmektedir.45 Yine Emeviler döneminde Mervan Bin Muhammed’in (M.S. 723-724) Konya’yı fethettiği ancak Bizansların kısa süre sonra şehri geri aldığı bilgisi de mevcuttur.  Abbasi döneminde de birkaç kez fetih girişiminde bulunulmuş ancak başarılı olunamamıştır.46

Abbasiler döneminde Anadolu’yu fethe gelenlerin içerisinde çok sayıda Türk asıllı asker bulunduğu, bunlardan bir kısmının fethedilen yerlere yerleştiği bilinmektedir. Bazı kaynaklarda, Bizanslıların Arap akınlarından korunmak ve Müslümanların ilerleyişini durdurmak için İslam Devletine vergi ödemeyi kabul ettiği geçmektedir. Evliya Çelebi, Bizanslıların Konya’nın Ereğli ilçesinin gelirini Beytü’l Mal’e gönderdiğini ifade etmektedir.47 Müslümanlar, 806 yılı Ağustosunda Halife Hârûnürreşîd, 831-832 yıllarında  ise Halife Me’mun döneminde Ereğli’yi ele geçirdikleri görülmektedir.48 Harun Reşid’in Ereğli ve bölgesine geliş sebebi Bizans Kralı I.Nikophoros’un İslam devletine verdiği vergiyi vermemesi ve daha önce verdiklerini de geri istemesidir. Harun Reşid bu isteğe çok sinirlenmiş ve şöyle bir mektup yazmıştır: “Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla; Müminlerin Emiri Harun’dan Bizansın kelbi Nikefor’a: Ey kâfir kadının oğlu! Mektubunu okudum. Cevabım ise duyduğun ile değil gördüğün ile hareket etmendir.”  Harun Reşid 806 yılında Ereğli üzerine sefer düzenlemiş ve bölgeyi ele geçirmiştir. Bu durum karşısında Nikophoros her sene haraç ödemeyi kabul etmiş ve barış imzalanmıştır.49 Abbasilerin Konya akınları sonraki yıllarda da devam etmiştir. Ancak şehri elde tutmak mümkün olmamıştır. 

Bizanslılar, Güney Doğu Anadolu ve Doğu Akdeniz bölgesini fetheden Müslümanların Orta Anadolu’ya geçmelerini engellemek amacıyla sınır bölgelerindeki kalelerini tahkim etmişler, garnizonlardaki asker sayısını artırmışlardır. İslam Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında Doğu Akdeniz Bölgesine geçiş güzergâhında ve  sınırda yer alan Konya bu dönem çok sayıda savaş ve çatışmaya sahne olmuştur. Müslümanlar düzenledikleri bu akınlarda başarılı olmuşlar ancak bölgede uzun süreli ve kalıcı bir  hâkimiyet sağlayamamışlardır. Kalıcı hâkimiyet Türklerin Anadolu’ya geçişi ile başlamıştır.