Sosyal ve Kültür

Konya’da devlete başkent olmanın ihtişamı Alâeddin Tepesinde, inanç ve kültürel değerlerden kaynaklı hoşgörü ve tevazu Karatay’da hissedilmektedir. Türbesi Karatay ilçesinde bulunan Hazreti Mevlâna felsefesi tam olarak Karatay’da hayat bulmuştur. Konya’nın manevi sultanları olarak bilinen  ve  aynı zamanda çağdaş olan Mevlâna Celâleddin-i Rumi, Şems-i Tebrizi ve Sadreddin Konevi üçlüsünden ilk ikisi Karatay’da medfundur. Ahilik Teşkilatı kurucusu Ahi Evran’ın Konya’da kaldığı süre içerisinde günümüzde Karatay sınırları içerisinde yer alan Debbağhane’de bir dükkânı bulunmaktaydı. Son yüzyılın büyüklerinden Hacıveyiszade Mustafa Kurucu ve Tahir Büyükkörükçü hocaefendiler ve daha birçok ilim büyüğünün medfun olduğu Üçler Mezarlığı da Karatay ilçesindedir. Mevlâna ve Şems-i Tebrizi’nin türbesi ile Üçler Mezarlığı Konya’nın en çok ziyaret edilen mekânları arasında yer almaktadır. 
Konya’nın meşhur ‘Türbe Önü’nde  evi, Meram’da bağı olmak’ söyleminde ifade edilen ‘Türbe’ Mevlâna Türbesi’dir. Konyalılar Türbe yakınlarında oturmayı Mevlâna ile komşu olma babında önemli görmüşlerdir. Konya’da ‘Türbe’ civarında oturmak bir ayrıcalık olarak görülmüştür. Keza aynı şekilde Üçler Mezarlığı’na defnedilmeye de ahirette ona komşu olma beklentisi ile değer vermişlerdir. Ancak geçen asrın (XX.yüzyıl)  çarpık yapılaşmasından bu bölge de nasibini almıştır. Kentin ruhuyla örtüşmeyen yanlış mimari düzenlemeler bölgeyi (Türbe civarı)  değersizleştirmiştir. Son yıllarda bölgeyi yeniden tarihî dokusuna uygun bir görüntüye kavuşturma yönünde yapılan düzenlemelerle bu olumsuz algı giderilmeye çalışılmaktadır. 

Konya tarih mirasının eşsiz eserlerinden bir kısmı Karatay ilçesinde bulunmaktadır.  Karatay, tarihî eserlerle birlikte günümüz Konya’sı için büyük önem arz eden kurum, kuruluş ve yaşam alanlarının bulunduğu ilçedir.  Adliye Sarayı, Karatay Üniversitesi, Şehir Hastanesi, Uluslararası Fuar Merkezi, Hayvanat Bahçesi, Karavan Parkı, Toptan Sebze ve Meyve Hali, Ticaret Borsası ve neredeyse tüm büyük (organize ve özel sanayi siteleri)  sanayiler Karatay ilçesinde bulunmaktadır.  Turizmin kazandırdığı hareketlilik ve sanayi kaynaklı yoğunluk nedeni ile ilçenin gündüz nüfusu daha fazladır. İlçe merkezinde bulunan bazı mahallelerde kırsal yaşam kültürü ile şehir kültürü birlikte yaşatılmaktadır. Konya-Adana Karayolu’nun güneyi ile Konya- Karaman Karayolu’nun doğusunu teşkil eden geniş bir alanda tarım ve hayvancılık yapılmaktadır. İlçede son yıllarda büyük parklar yapılmıştır.  

Hazreti Mevlâna, Şems-i Tebrizi ve tarihi eserler ilçeyi turizm odağı hâline getirmiştir. Konya’ya gelen yerli ve yabancı turistlerin ilk durakları Karatay ilçesi olmaktadır. İlçede hizmet veren otel ve restoranlar (özellikle yerel mutfak) kent ekonomisine canlılık katmaktadır. Komşu ilçelerden, doğu illerinden ve yurt dışından (Suriyeli-Afganlı) göç almaktadır. İlçedeki muhafazakâr yaşam tarzı göç tercihinde etkili olmaktadır. Adliye Sarayı ve Şehir Hastanesinin ilçeye yapılması, Karatay’daki dönüşümü hızlandırmıştır. Mevlâna Türbesi ile Adana-Karaman çevreyolu arasındaki mahallelerde 1990’larda başlatılan dönüşüm bu sayede hızlanmıştır. Alâeddin Tepesi ile Karatay Üniversitesi -Adliye Sarayı– Şehir Hastanesi arasına inşa edilen raylı sistem (tramvay hattı) ilçenin gelişmesine katkı sağlamıştır. 

Bir vakıf üniversitesine (KTO Karatay Üniversitesi) sahip ilçe eğitim ve kültürel faaliyetlerin yoğun yapıldığı merkezlerden biridir. İlçede bulunan; Mevlâna Kültür Merkezi, Konya Cihannüma, İrfan Kültür Merkezi, Çanakkale Şehitleri Abidesi şehrin kültür nabzının attığı yerlerdendir. 

İlçe aynı zamanda tarihî kütüphanelere de ev sahipliği yapmaktadır. 1794-96 yılları arasında inşa edilen Yusuf Ağa Kütüphanesi 3 bini yazma eser olmak üzere 10 binin üzerinde bir kitap varlığına sahiptir. Değeri altınla ölçülemeyecek kitaplara sahip Yusuf Ağa Kütüphanesi şehrin bugün ayakta duran en eski kütüphanesi olma özelliğine sahiptir. Benzer değere sahip kütüphanelerden biri ise Koyunoğlu Kütüphanesi’dir. Koyunoğlu Müzesi içerisinde yer alan kütüphanede ulusal-yerel gazete arşivi de bulunmaktadır. Müzede, bir kısmı Ahmet Rasih İzzet Koyunoğlu tarafından bağışlanan arkeolojik ve etnografik eserler sergilenmektedir.