Kurtuluş Savaşı

 

Osmanlı’nın son dönemlerinde artmaya başlayan Konya’nın önemi, Cumhuriyet döneminde devam etmiştir. Batı Cephesi Komutanlığı, Sakarya Meydan Muharebesinden sonra 18 Kasım 1921’de Akşehir’e nakledilmiş, Büyük Taarruz’un planları burada yapılmıştır. 23 Temmuz 1922’de gizlice Batı Cephesi Karargâhı’nın bulunduğu Akşehir’e gelen Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, ordu komutanları ile toplantılar yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa bu ziyaretinde Konya’ya da (şehir merkezi) uğramıştır.  19 Ağustos’ta Konya’ya bir kez daha gelen ve buradan da 20 Ağustos’ta Akşehir’e geçen Mustafa Kemal Paşa’nın komutanlarla yaptığı toplantıların ardından taarruz tarihi 26 Ağustos sabahı olarak belirlenmiştir. Akşehir’deki Kuvayı Milliye güçleri 24 Ağustos’ta dualarla cepheye uğurlanmıştır.  Bu bilgiler ışığında ‘Kurtuluş Savaşı’nda siyasi yönetim merkezi Ankara, askerî yönetim merkezi  Konya-Akşehir olmuştur’ denilebilir.

 

Konyarlar Ve Atatürk

 

Atatürk ilki 03.08.1920, sonuncusu 20.11.1937 olmak üzere Konya’yı 13 defa ziyaret etmiştir.86 Konya Atatürk’ün en çok ziyaret ettiği iller arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Atatürk’ün Konya’ya özel bir ilgisinin de olduğu bilinmektedir. Atatürk’ün, atalarının Rumeli’ye Konya’dan (Karaman) gittiğini söylemesi bu ilginin sebebi olarak gösterilebilir. Mustafa Kemal Atatürk’ün anne tarafından atalarının Konya/Karaman’dan giderek Selanik ile Manastır’ın arasında bulunan Vodina Sancağına bağlı Sarıgöl denilen Kayalar Nahiyesine yerleştikleri belirlenmiştir.87 Bazı kaynaklarda, Atatürk’ün anne soyu Konya’dan Rumeli’ye gittiği için kendilerine ‘Konyarlar’ denildiği geçmektedir. Ailenin 1466 tarihinde Rumeli’ye göç ettiği ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Bu tarih, Konya ve civarlarında Karamanoğlu Beyliğinin hüküm sürdüğü son döneme denk gelmektedir.88

 

Konya İl Oldu

Konya Vilayeti, 1924’ten 1989’a kadar bugünkü Konya ve Karaman illerinin topraklarından oluşmaktaydı. 21 Haziran 1989 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 3578 sayılı Kanun ile Karaman, Konya’dan ayrılarak il yapılmıştır. Konya bu küçülmeye rağmen Türkiye Cumhuriyetinin en geniş toprakların sahip ili olma özelliğini korumuştur.  2022 tarihi itibarıyla 3’ü merkezde olmak üzere Konya’nın 31 ilçesi bulunmaktadır. Bunlar; Ahırlı, Akören, Akşehir, Altınekin, Beyşehir, Bozkır, Cihanbeyli, Çeltik, Çumra, Derbent, Derebucak, Doğanhisar, Emirgazi, Ereğli, Güneysınır, Hadim, Halkapınar, Hüyük, Ilgın, Kadınhanı, Karapınar, Karatay, Kulu, Meram, Sarayönü, Selçuklu, Seydişehir, Taşkent, Tuzlukçu, Yalıhüyük ve Yunak'tır. Konya, Türkiye’nin İstanbul’dan (İstanbul’da 39 ilçe) sonra en fazla ilçesi bulunan ikinci ilidir. Konya’nın mahalle sayısı 1137’dir. 

Cumhuriyet dönemi tüm illerde olduğu gibi Konya’da da yeni bir milat olmuştur. Konya şehir merkezinin Osmanlının son dönemindeki nüfusu (şehir merkezi)  50-60 bin civarında tahmin edilmektedir. Türkiye Cumhuriyetinde ilk nüfus sayımı 1927 yılında yapılmıştır. Bu ilk sayımda Konya 502 bin nüfusuyla (il geneli) Türkiye’nin en kalabalık 3’üncü şehri durumundaydı. İl, 1935’te 571 bin nüfusuyla üçüncülüğünü sürdürmüştür.  1960’ta 982 bin, 1980’de 1 milyon 562 bin, 2000’de 2 milyon 192 bin nüfusu ile Konya Türkiye iller sıralamasında dördüncü sırada yer almıştır.

Cumhuriyetin 101. yılında 2024 sonu itibarıyla Konya’nın nüfusu Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne (ADNKS) göre 2.330.024’tür. Bu nüfusun, 1.157.080’i  erkek (yüzde 49.66)  ve 1.172.944’ü kadınlardan (yüzde 50.34) oluşmaktadır. Nüfus yoğunluğu 57/kilometrekaredir. Konya, 2023 rakamlarına göre İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya’dan sonra Türkiye’nin 6’ıncı kalabalık şehridir, ülke nüfusunun yüzde 2.7’isi Konya’da yaşamaktadır.89

1927 yılında 502 bin olan Konya ilinin nüfusu geçen bir asırlık zaman içerisinde yaklaşık 4.5 kata yakın artış göstererek 2024’te 2.3 milyona ulaşmıştır. Türkiye’nin 1927 yılında 13.6 milyon olan nüfusu 2023’te 85 milyonu aşarak 6 katın üzerinde bir artış göstermiştir.  Konya’daki nüfus artışının Türkiye nüfusu artış oranının altında kalmasının nedenlerinden biri daha önce ilçe olarak Konya’ya bağlı olan Karaman’ın Konya’dan ayrılarak il haline getirilmiş olmasıdır.  Ancak iki ilin nüfusu toplandığında da 6 katlık bir artışa ulaşılamamaktadır. Kalan aradaki fark Cumhuriyet ile birlikte (Konya dâhil)  Anadolu genelinde batıya (İstanbul-Ankara-İzmir-Bursa) yönelen göçten kaynaklanmaktadır. Konya’nın nüfusu Adrese Dayalı Kayıt Sisteminin uygulandığı 2007 yılında azalmıştır. Bunun sebebi eski sayım sistemindeki mükerrer yazımlardır. 2000 yılı sayımına göre 233.084 kişilik eksilmeyle 2.192.166 kişiden 1.959.082 (2007 sayımı)  kişiye gerilemiştir.90