Bu Maddeye Atıf Yap

Nurettin Bay. (2026). Bozkır Tarihi. Darül Mülk Konya Ansiklopedisi. Erişim Adresi: https://kbb2.darulmulkkonya.com/ansiklopedi/bozkir-tarihi
@article{dmk_128, author = {Nurettin Bay}, title = {Bozkır Tarihi}, journal = {Darül Mülk Konya Ansiklopedisi}, year = {2026}, url = {https://kbb2.darulmulkkonya.com/ansiklopedi/bozkir-tarihi} }
Bozkır Tarihi

Daru'l Mülk Konya

Bozkır Tarihi

Geçmişi antik çağlara uzanan Bozkır, tarih boyunca İsaura, Leontopolis ve Sırıstat isimleriyle anılmış köklü bir yerleşim merkezidir. Bölge, MÖ binli yıllarda İsaurya Medeniyeti'ne başkentlik yapmış, ardından Roma ve Bizans imparatorluklarının önemli bir eyaleti hâline gelmiştir. 1176 yılında Selçukluların bölgeyi fethetmesiyle Türk egemenliğine giren ilçe, 1400'lü yılların başında bölgeye yerleşen Bozkır Bey'in adını almıştır. Osmanlı döneminde çevresindeki gümüş ve kurşun madenleri sayesinde önemli bir üretim merkezi olan ilçe, 1858 yılında günümüzdeki idari statüsüne kavuşmuştur.

Orta Anadolu’da bilinen en eski uygarlık (Devlet yapılanması olarak) Hitit uygarlığıdır. Aynı dönemde ve hatta öncesinde Konya şehir merkezi ve güneyinde Luvi halkı yaşamaktaydı. Luvilerin, bölgedeki varlığı MÖ 2000’li yıllara uzanmaktadır. Luviler; MÖ XVII.yüzyılda Anadolu’da güçlü bir devlet kuran Hititleri, kültürel zenginlikleri ile etkilemişlerdir. Hititler bu nedenle Bozkır’ı da içerisine alan bu bölgeye ‘Luviya’ adını vermişlerdir. Zamanla güçlenen ve sınırlarını Akdeniz’e kadar genişleten Hititler, eyalet sistemine geçmişler, Konya şehir merkezini ve güneyini içine alan geniş coğrafyada (MÖ XIII.yüzyıl) ‘Tarhuntaşşa Eyaleti’ adıyla bir eyalet kurmuşlardır. Tarhuntaşşa, ‘Fırtına Tanrısının Evi’ anlamına gelmektedir. Bozkır ve bölgesi ise bu dönemde Tarhuntaşşa eyaletine bağlı bir alt bölge konumunda olmuş ve bu alt bölgeyi Hititler ‘Hulaiya’ şeklinde adlandırmışlardır. 

Hititlerin tarih sahnesinden çekildikleri MÖ XII.yüzyıldan sonra bölgede hakkında fazlaca bir bilgimizin olmadığı 4 asırlık bir dönem bulunmaktadır. Bozkır ve civarlarında Luvilerin yaşamaya devam ettiği varsayılmaktadır. MÖ I.binyılda yerel güç hâline gelen İsauralıların Luvi kökenli olduğu kuvvetle muhtemeldir. Bölgede M. Ö VIII. yüzyılda Frigyalılar, M. Ö VII. yüzyılda ise Lidyalılar hüküm sürmüştür. İlçenin kuzeyinde yer alan Cicek ve Sarıoğlan mahalleleri yakınlarında bulunan bazı kalıntılar bunu doğrulamaktadır. Daha sonra Anadolu’nun büyük bir kısmı ile birlikte Perslerin eline geçen (MÖ 546) Bozkır, M. Ö VI.yüzyılın ortalarından MÖ IV. yüzyılın son çeyreğine kadar 2 asrı aşkın süre Persler tarafından yönetilmiştir. Büyük İskender’in Persleri önce MÖ 334’te Granikos’ta (Çanakkale Biga yakınları) sonra MÖ 333’te İssos’da (Hatay İskenderun yakınları) yenmesi üzerine Anadolu’nun büyük kısmı ile birlikte Bozkır’da da Makedon hâkimiyeti (Helenistik dönem) başlamıştır. Makedonların hâkimiyet kurmak için büyük enerji harcadığı bu dönem, İsaura’nın artık tarihî kayıtlarda boy gösterdiği dönemdir. Bu dönemde bölgeye ‘İsaura Bölgesi’ denildiği görülmektedir. Makedonlar, sert mizaçlı, özgürlüğüne düşkün, savaşçı bir halk olan ve sahip olduğu coğrafyanın avantajlarını iyi kullanan (dağlık bölge) İsauralıları boyunduruk altına almakta zorlanmışlardır. Antik dönem kaynaklarının İsauraları, haydut-eşkıya-saldırgan bir halk olarak tanımlamasının nedeni muhtemelen budur. Bölgeyi ele geçirmeye çalışan Büyük İskender’in komutanlarından (Kilikya Satrabı Nikanoros'un oğlu) Balakros yapılan savaşta İsauralılar tarafından öldürülmüştür. İskender’in komutanlarından Perdikkas, Balakros’un yenilgisinin rövanşını almak ve bölgeyi ele geçirmek için daha büyük bir ordu ile İsauraya sefer düzenlemiştir. Bu sefere ‘ceza seferi’ de denmiştir. MÖ I.yüzyılda yaşayan Yunanlı tarihçi Diodoros, Bibliotheka Historika adlı eserinde hem bu sefer hakkında hem de İsaura kenti hakkında geniş bilgiler vermektedir. 

Tarihte eşine rastlanması zor bu hadiseyi Diodoros şöyle anlatmaktadır: “Isauralıların kenti, güçlü surlarla çevrilmiş ve yiğit savaşçılarla korunuyordu. Onlar iki gün boyunca savaştılar ve adamlarının pek çoğunu kaybettiler. Büyük kayıplara rağmen cesaretle ölüme gidiyorlar ve dayanmaya çalışıyorlardı. Üçüncü günü birçoğu kılıçtan geçirilmişti. Perdikkas’ın askerleri de pek çok kayıplar vermişti. Kalabalık bir ordu karşısında çok az kalan askerlerle kentlerini koruyamayacaklarını anlayan Isaurialılar, şerefsiz bir ölüm yerine şerefli bir ölüm tercih ettiler. Önce kadın ve çocuklarını evlerine kapattılar ve evlerini ateşe verdiler. Sonra hazinelerini ateşin ortasına attılar. Bu durumu gören Perdikkas’ın askerleri silahlarını alarak kente hücum ettiler. Fakat surları koruyan askerler tarafından geri püskürtüldüler. Perdikkas’ın kaybı çok oldu. Bu sırada Isaurialılar alevlere atlayarak kendilerini de yaktılar ve kül oldular. Güneş doğunca Perdikkas’ın askerleri kenti yağma ettiler. Ateş söndükten sonra da bol miktarda altın ve gümüş topladılar.”23

İsauralılar, çetin coğrafyanın kendilerine sunduğu avantajlardan bu tarihten sonra da yararlanmışlardır. Dağlık bölgede yaşayan İsauralıları hâkimiyet altına almak kolay olmamıştır. İsauralılar Makedonlarla birlikte sonrasında bu bölgeye hâkim olmaya çalışan Galatlara ve Romalılara da yüzyıllar boyunca direnmişlerdir. 

Bölge yaklaşık olarak 2 yüzyıl boyunca önce kısa bir süre Büyük İskender ve sonrasında onun komutanlarından Seleukos’un kurduğu Seleukos İmparatorluğu sınırları içerisinde yer almıştır. İlçede Roma dönemi ise MÖ 129’da başlamıştır. Romalılar da İsaura Bölgesi’ni kontrol altında tutmakta zorlanmışlardır. Romanın ilk dönemlerinde İsaura bölgesi Kilikya eyaletine bağlanmıştır. Kilikya Valisi P. Servilius Vatia, Roma İmparatorluğuna başkaldıran ve sürekli Roma’yı huzursuz eden Isauria’ya MÖ 78 yılında bir sefer düzenlemiştir. Bozkır ilçe merkezinde yapılan bu savaşı Isauralılar kaybetmişlerdir. Bozkır’da bu savaşı anlatan yazılı bir blok taş bulunmaktadır. Bu çetin halkı yenen Vatia’ya Roma Senatosu, İsauralıları yenen komutan anlamına gelen ‘İsauricus’ unvanını vermiştir. Bazı tarihçiler, İsauralıların bu yenilgiden sonra kendilerine daha korunaklı bir yer aradıklarını ve yeni İsaura’yı kurduklarını (İsaura Nova), bu yerin Zengibar Kalesi olduğunu belirtmektedirler. MÖ 78’de yapılan ve İsauralıların ağır bir yenilgi almasıyla sonuçlanan savaş, Bozkır ilçe merkezinin İsaura Vetus (Eski İsaura) olma tezini güçlendirmektedir. Bozkır’a lokalize edilen İsaura Vetus’un Bozkır ilçe merkezindeki Küçük Sivri denen yerde olduğu ileri sürülmüştür. Küçük Sivri, kuzey ve batı tarafı Çarşamba Çayı ile kesilen çok derin bir vadi ile çevrilmiştir. Doğusu ve güneyi ise oldukça meyilli bir araziye sahiptir. Tepenin en üst noktasında bir mabet kalıntısı vardır.24 Ancak araştırmacılar arasında yeni-eski İsaura’nın yeri ile ilgili henüz bir görüş birlikteliği oluşmamıştır. 

Romalılar Anadolu’yu hâkimiyetlerine aldıkları ilk yıllarda, kendilerine bağlılıklarını bildiren bölgesel (vasal) krallıklara dokunmamışlardır. Milattan hemen önceki son çeyrek yüzyılda İsaura Bölgesi’nin idaresi başkenti Ankara olan Galat Krallığına verilmiştir. Galat Kralı Amyntas’ın Suğla Gölü civarlarında yaşamakta olan Homanadlar üzerine yaptığı sefer sırasında İsaura’ya geldiği, bir süre burada kaldığı ve şehrin tahkimi için çalışma yaptırdığı bilinmektedir. Tarihçiler, Homanadları mağlûp eden Amyntas’ın savaşta öldürdüğü Homanad Beyi’nin hanımı tarafından düşürüldüğü pusuda hayatını kaybetmesi (MÖ 25) üzerine, bu çalışmaların akim kaldığını ifade etmektedirler. Bu tarih bölge için büyük öneme haizdir. Çünkü Roma İmparatorluğu bu gelişmeden sonra bölgeyi (Galat topraklarının tamamını) direkt olarak merkeze bağlamıştır. Bu tarihten sonra yapılmasına karar verilen ve MÖ 6 yılında tamamlandığı tahmin edilen Via Sebaste Yolu’nun, bölgenin bundan sonraki geleceği üzerinde ciddi tesiri olmuştur. Beyşehir, Seydişehir ve Suğla üzerinden Bozkır’a uzanan ve tüm İsaura’yı kapsayan bu yol Romalılarca hem askerî hem de ticari amaçlarla kullanılmıştır. Yol İsaura bölgesini tarihî Kral Yolu’na (Ege’den başlayıp Mezopotamya’ya kadar uzanan tarihî yol) bağlaması açısından önem arz etmektedir. Bu sayede bölge halkı diğer halklarla ticaret yolu ile kaynaşmış, kültürel birliktelikler oluşmuştur. Ayrıca bu sayede savaş ve çatışma durumlarında askerî birliklerin bölgeye daha hızlı bir şekilde intikali sağlanmıştır. 

Romalılar stratejik öneme sahip İsaura şehrine büyük önem vermişlerdir. Şehir, özellikle Roma’nın ilk döneminde imar edilmiş, çok sayıda dinî ve sosyal eserle donatılmış ve büyütülmüştür. Antik Kent İsaura’nın (İsaura Nova-Zengibar) bugün mevcut olan kalıntılarından düzenli ve mamur bir şehir olduğu açıkça görülmektedir.

Roma kaynaklarında MS IV-V.yüzyılda Bozkır’ın ismi Leontopolis (Aslanlar Şehri) olarak geçmektedir. Tarihi gelişmeler, bu ismin İmparator I. Leo’dan gelmiş olma ihtimalinin yüksek olduğunu göstermektedir. 

İsauralılar sonraki asırlarda Roma İdari yapılanması içerisinde önemli yerlere gelmişlerdir. I. Leo’nun kızı ile evlenen Komutan Trasicodissa (diğer adıyla Torasikodia) bunlardan biridir. I.Leo öldüğünde yerine damadı Trasicodissa değil de onun oğlu kendisinin torunu olan 7 yaşındaki II. Leo geçmiştir. Roma yasalarına göre imparator öldüğünde yerine en yakın akrabası geçmekteydi. Durum böyle olunca babası Trasicodissa 7 yaşındaki oğluyla ortak imparator tayin edildi. Ancak bilinmeyen bir nedenle II. Leo on ay gibi kısa bir süre içerisinde hastalanarak öldü. Bu durumda İmparatorluk zorunluluktan Trasicodissa’ya geçti. Komutan Trasicodissa, Flavius Zeno adıyla tahta oturdu. İsauralı İmparator Zeno ilki 9 Şubat 474-9 Ocak 475, ikincisi Ağustos 476- 9 Nisan 491 arası olmak üzere iki dönem Roma’yı yönetmiştir. Romalı asiller taşradan gelip koca devlete imparator olan İsauralı Zeno’ya tahammül edemeyince onu 9 Ocak 475’te çıkarttıkları bir isyanla tahttan indirmişlerdir. Zeno, İsaura’ya dönüş yaparak memleketinde 2 yıl kalmış, topladığı güçlü birliklerle 2 yıl sonra İstanbul’a giderek hakkı olan İmparatorluğu yeniden almıştır. İmparator Zeno’nun en büyük gücü İsaura Bölgesinden götürdüğü askerler olmuştur. İmparator olmadan önce de imparator olduktan sonra da kendisine sıkı bir şekilde bağlı savaşçı İsauralı askerleriyle ön plana çıkmıştır. İmparator Zeno, batıda tâhdit unsuru hâline gelen Germen güçleri, Anadolu’yu temsil eden İsauralı askerlerle dengelemiştir (Bu sayede tehdit bertaraf edilmiştir). Zeno, imparatorluğu boyunca memleketi olan İsaura’ya önem vermiştir. Doğduğu köy olan Rusumblada’ya yatırımlar yapmış ve adını Zenonopolis şeklinde değiştirmiştir. (Ermenek yakınları) Aslında oğlu II.Leo’yu da saydığımızda Roma’da 2 İsauralı’nın İmparatorluk yaptığı söylenebilir.

İmparator Zeno’nun dönemi Romalılar için çalkantılı bir dönemdi. Kuzeyde Hunlar (Türkler) tarafından baskılanan Germenler Roma içlerine doğru dağılmışlar ve devlet için bir baskı unsuru hâline gelmişlerdi. Nihayetinde bu baskılar sonuç vermiş ve Batı Roma İmparatorluğu M.S 476 yılında yıkılmıştı. Bu tarih Zeno’nun ikinci iktidar döneminin başlarına denk gelmektedir. Batı Roma’nın akıbetinden cesaret elen Germenler Doğu Roma’ya da yönelmişlerdi. İmparator Zeno, Anadolu coğrafyasından (ağırlık İsaura) topladığı güçlerle Germen tehdidini bertaraf etmesini bilmiştir. Bu dönemde devlet kadrolarına İsaura bölgesinden çokça insan alınmıştır. Bir açıdan bakıldığında İsauralıların Doğu Roma’nın yıkılışını bin yıl kadar geciktirdiği söylenebilir. 

Bizans tarihinde III. Leo ile başlayan ve MS 717-802 yıllarını kapsayan bir ‘İsaura Hanedanlığı Dönemi’ daha bulunmaktadır. Bazı tarihçiler III. Leo’nun sınırları Bozkır ve civarları olan İsaura Bölgesi doğumlu olduğunu iddia ederken, bazıları III. Leo’nun Komagene Bölgesi kenti olan Germenicea (Kahramanmaraş yakınlarında bir antik kent) doğumlu olduğunu savunmaktadır. 6-8 Mayıs 2016 tarihinde Selçuk Üniversitesi’nce düzenlenen “Uluslararası Geçmişten Günümüze Bozkır” sempozyumuna sunduğu bildiride tarihçi Fatih Mehmet Berk; III. Leo’nun Germenicea (Kahramanmaraş) doğumlu olduğunu belirtmektedir.25

İsauria Bölgesi’nde Türk hâkimiyeti Türkiye Selçukluları ile başlamıştır. 1071 Malazgirt zaferinden sonra Anadolu içlerine yaptığı akınlar neticesinde Kutalmışoğlu Süleyman Bey, Konya ve civarlarını 1070’li yılların ortalarında ele geçirmiştir. Bozkır, ilçe sınırlarında çıkarılan madenler nedeniyle her dönem önem verilen bir yerleşim merkezi olmuştur. Bozkır’ın Selçuklular dönemindeki ismi ‘Sırıstad’tır. İlçenin ‘Bozkır’ olan adı, Bozkır Bey’den gelmektedir. Bozkır Bey, bir Türk boyunun lideri olarak maiyeti ile birlikte önce Yalıhüyük’te ikamet etmekteyken sonradan Bozkır’a gelip yerleşmiştir. Yapılan araştırmalar Bozkır Bey’in 1400’lü yılların başında Bozkır’a geldiğini göstermektedir. Saygın bir kişilik ve güçlü bir maiyete sahip olmalıdır ki, bölge sonrasında onun adıyla anılır olmuştur. O dönemde Çarşamba Çayı’nın çıkış yerinden Seydişehir’e kadar uzanan bölgeye (bölge Bozkır Bey himayesinde olduğundan) Bozkır Bey’e izafeten ‘Bozkır’ denilmiştir. İlçenin ismi (Sırıstad) resmî olarak Osmanlı Tanzimat Dönemi’nde ‘Bozkır’a çevrilmiştir.

Türkiye Selçuklularından sonra Karamanoğlu Beyliği hâkimiyetine giren Bozkır, Karamanoğulları ile Osmanlıların bir asra yaklaşan mücadelelerinden sonra 1474’te Osmanlıların eline geçmiştir. Fatih Sultan Mehmed 1467’de Konya şehir merkezi ve kuzeyindeki tüm bölgeleri Osmanlı sınırlarına dâhil ettiğinde Karamanoğlu Beyleri ata toprakları Toroslara sığınmışlar, buradan güçlenerek yeniden Konya’yı ele geçirme planları yapmışlardır. Ancak Osmanlılar 1474’te düzenledikleri bir seferle (Gedik Ahmet Paşa komutasındaki ordu ile) bu bölgeyi de ele geçirerek devlet topraklarına katmışlardır. İlçe, Osmanlılar döneminde merkezi Konya olan Karaman eyaletine bağlanmıştır. Bozkır XVII. yüzyıla kadar Beyşehir Sancağı’nın Seydişehir Kazasına bağlı bir nahiye olmuştur. XVII.yüzyılda ise ‘kaza’ yapılmıştır.

Bozkır, Kurtuluş Savaşı sürecinde zor bir sınavdan geçmiştir. İstanbul hükumeti yanlısı Konya Valisi Cemal Bey ile İngilizlerle yakın temas hâlindeki Zeynel Abidin adlı (Çevrede Hoca olarak bilinen) bir şahıs tarafından bölgedeki taşra köylüleri ayaklandırılmıştır. 24 Eylül-4 Ekim ve 20 Ekim-4 Kasım 1919 tarihlerinde meydana gelen iki ayaklanma Kuva-î Millîye güçleri tarafından bastırılmıştır. Başta Zeynel Abidin olmak üzere ayaklanmaya ön ayak olan şahısların Bozkır ve Konyalı olmadıkları sonradan anlaşılmıştır.

İlçe, Cumhuriyet Dönemi’nde de önemli bir merkez olma özelliğini korumuştur. Bozkır Türkiye Cumhuriyeti İdari Teşkilatı içerisinde Konya’ya bağlı bir ilçe olarak varlığını sürdürmüştür. İlerleyen dönemlerde ilçeye bağlı bazı beldeler, müstakil ilçe yapılmıştır.

Yapılan araştırma ve incelemelerde Bozkır’ın (en az) 4000 yıllık bir tarihî geçmişe sahip olduğu görülmektedir. Roma’dan Bizansa, Selçuklu’dan Osmanlıya, tarihin değişik evrelerinden izler taşıyan Bozkır, Osmanlı’dan kendisine miras kalan bir de sancağa sahiptir. Sancak, II.Abdülhamid döneminde Bozkır Taburu’na verilmiştir. Türk töre ve geleneğinde bayrak milleti, sancak şanlı orduyu temsil etmektedir. Bu nedenle ikisi de kutsal sayılır. Sancağın aslı Mevlâna müzesinde muhafaza edilmektedir. Bozkır Konya ilçeleri arasında sancağı olan tek ilçe olma özelliğine sahiptir. 

Sayfa /