Takrîrü’l-menâsıb
Konya’da ihtisap teşkilatı hakkında Selçuklular zamanında yazılmış olan Takrîrü’l-menâsıb (devlet makamlarına tayinler) adlı eserde bir ihtisap menşuru (belgesi) bulunmaktadır. Bu belgede Sadr-ı Kebir Divanülhisbe hâkimi ve muhtesipler meliki Necmeddin Ebu Bekir’in, Darülmülk Konya İhtisap İşleri yöneticiliğine tayin edildiğine dair bilgilere yer verilmektedir.[99] Bundan hareketle Konya’da belediyeciliğin 8 asırlık bir tarihinden söz edilebilir.
- Klasik Osmanlı döneminde adli, mülki ve beledi hizmetler tek elde toplanmış ve bu görevler kadılar tarafından icra edilmiştir. Kadı bu işleri; subaşı, böcekbaşı, çöplük subaşısı, mimarbaşı gibi görevliler yardımı ile yürütmekteydi. Bu dönemde bazı şehir hizmetlerinin vakıflar vasıtasıyla yapıldığı da görülmektedir. Konya Şeriye Sicillerinde; yol, kaldırım, kanalizasyon, tamirat ve tadilat benzeri hizmetlerin sistematik bir bütünlük içerisinde yerine getirildiği ile ilgili bilgilere rastlanmaktadır.
İhtisap Ağalığı
-Osmanlı son döneminde belediye hizmetlerini gerçekleştirmek amacıyla İhtisap Ağalığı (Çarşı Ağası) müessesesinin kurulmasından (1826) kısa süre sonra Konya’ya İhtisap Ağalığı Müessesesi kurulmuştur. 1830’da kurulan bu müessesenin başına Âşık Şem’î getirilmiştir. Asıl mesleği helvacılık olan Şem’î, mesleğini icra etmemiş, mahir olduğu ‘Âşıklık’ ile ünlenmiştir. Ünü Konya sınırlarını aşan Âşık Şem’î, İstanbul’a giderek III. Selim’in huzurunda sanatını icra etmiştir. İstanbul’da ve özellikle de sarayda sevilip sayılan Âşık Şem’î, bir süre sonra İstanbul’da kalması yönündeki teklifleri kabul etmeyerek memleketine dönmüştür. Dönüşte İhtisap Ağası olarak görevlendirilen Âşık Şem’î bu görevini 9 yıl sürdürmüştür. (1830-1839) İhtisap Ağalığı Müessesesi bugünkü belediyeciliği tam olarak karşılamaktan uzak olsa da ilk belediyecilik nüvesi olarak değerlendirilmekte, Âşık Şem’î Konya’nın ilk belediye başkanı olarak kabul edilmektedir. Âşık Şem’î’nin mezarı Mevlâna Türbesi’nin güneyinde, kaldırım üzerindedir. Bazı kaynaklarda İhtisap Ağalığı binasının Sultan Selim Camisinin batısında, günümüzde ‘Türbeönü Çarşıları’ olarak düzenlenen alanda olduğu geçmektedir.[100]
Şehremaneti
-Osmanlı’da Avrupa tarzında ilk belediye teşkilatı 1854 yılında ‘Şehremaneti’ adıyla İstanbul’da kurulmuştur. Bu yeni teşkilatlanmanın Konya’daki tezahürü ile ilgili ilk kayıtlar 1869 yılına aittir. 1869 tarihli bir salnamede Konya belediye personeli hakkında şu bilgi mevcuttur: “Reis, 1 reis muavini, 6 aza, 1 sandık emini (mali işler-veznedar), 1 kâtip ve 1 ebniye kalfası (imar ve yapı işlerinden sorumlu kişi)” Kadroya ilerleyen yıllarda; tabip (ve sağlık çalışanları), mimar, mühendis, temizlik personeli, hizmetli, baytar, müfettiş, tulumbacı (itfaiyeci), kolcu (askeri) gibi yeni görevlilerin eklendiği görülmektedir. Konya’da da Şehremaneti müessesenin bu tarihte kurulduğu (1869), ilk Şehremini’nin (Belediye Başkanı) ise Muhasebeci Rahmi Bey olduğu görülmektedir. 1877 yılında ‘Dersaadet Belediye Kanunu’ ile birlikte belediyelerin hukuki statüleri kapsamlı bir şeklide belirlenmiştir. 1877 yılı ‘Vilayetler Belediye Kanunu’na göre teşkilatlandığı anlaşılan Konya Belediyesi’nin görevleri şöyle düzenlenmiştir: “Cadde, sokak, meydan yapmak, kaldırım, su yolu, lağımları inşa ve tamir etmek, beldenin temizlik işlerini münasip göreceği şekilde yürütmek, vurgunculuğu önlemek ve narh koymak, aceze (ihtiyar) ve fukaranın ihtiyaçlarını temin hususunda onlara kolaylık göstermek, sokakları aydınlatmak, pazar mahalleri kurmak, kimsesiz ve çalışmayacak derecede fakir bulunanların mahallelisi tarafından iaşesini temin etmek, çalışacak kudrette bulunan fakirlere iş bulmak, dükkânların, umuma mahsus yerlerin temizliğini kontrol etmek, pazar ve dükkânlarda kullanılan tartı ve ölçüleri denetlemek, yangını önleyici tedbirler almak, sözleşmeleri tescil etmek.”[101]